Folklor Góralski

Folklor Góralski

Folklor Góralski
Folklor Góralski

Folklor góralski jest ponad czasowy i trudno go szukać w innych miejscach a jego największym ośrodkiem wydaje się być Zakopane.

W Zakopanem praktycznie na każdym kroku spotkasz elementy folkloru góralskiego, które są stale kultywowane i w naturalny sposób przekazywane kolejnym pokoleniom.

Prawdopodobnie dzięki codziennemu kultywowaniu folklor góralski przetrwał do dziś w takiej formie. W innych rejonach gdzie folklor jest używany „od święta” wydaje się nie mieć takiego znaczenia. Dlatego folklor góralski tworzy odrębny klimat będący jednym z największych atutów i atrakcji Zakopanego jak i całego Podhala.

Folklor góralski tworzy głównie; gwara góralska, strój góralski, muzyka i taniec, sztuka ludowa oraz kuchnia góralska

Gwara Góralska

Gwara Góralska
Gwara Góralska

Gwara góralska choć w samym Zakopanem może być nie co zniekształcona jest bardzo charakterystyczna, ponieważ posiada specyficzny dialekt języka polskiego z zapożyczeniami z języka bałkańskiego i słowackiego. W gwarze góralskiej występuje akcentowanie pierwszej sylaby, rozróżnianie w wymowie h i ch oraz tzw. mazurzeniem (cz, sz, ż, ch wymawiane jako c, s, z, k, zaś rz jako ż). Gwara góralska posiada także wiele staropolskich archaizmów, które zachowały się w mowie potocznej dlatego czasami tak trudno zrozumieć prawdziwych górali. Warto wcześniej sięgnąć do słownika gwary góralskiej.

Strój Góralski

Strój góralski jest także bardzo charakterystyczny dla folkloru góralskiego choć podobny do tego jaki używany jest w całych Karpatach.

Strój Góralski Mężczyźni
Strój Góralski Mężczyźni

Mężczyźni noszą jasne spodnie czyli portki, wyhaftowane w okolicy kostek i bioder. Biała koszula zapinana jest spinkami pod szyją a na koszulę nakładają skórzane serdaki lub cuchę. Na głowę zakładają kapelusz z okrągłym rondem a na stopy – kierpce będące skórzanymi butami wiązanymi rzemykami wokół łydek.

Strój Góralski Kobiety
Strój Góralski Kobiety

Kobiety niegdyś nosiły suknie w jednolitych kolorach; szarym lub granatowym, na które nakładały biały „rańtuch” czyli fartuszek. Na górę jasna bluzka, skromnie haftowany serdak, jednokolorowa chusta na głowę a na nogi kierpce. Pod koniec XIX wieku wprowadzono kolorowe spódnice w kwiaty, gorset wyszywany cekinami oraz chustę szytą przeważnie z „tybetu”.

Każda grupa górali może poszczycić się własnym strojem ludowym. Obecnie najbardziej znanym strojem góralskim jest strój podhalański. Wśród licznie zachowanych strojów mamy również strój Górali Żywieckich czy strój Górali Beskidu Śląskiego. Mniej znane są stroje Spiskie czy Orawski. Różnorodność strojów góralskich, najlepiej odzwierciedla bogactwo folkloru góralskiego.

Muzyka i Taniec Góralski

Muzyka i Taniec Góralski
Muzyka i Taniec Góralski

Muzyka i taniec to kolejny charakterystyczny elementem góralskiego folkloru, który kultywowany jest w dużym stopniu dzięki działalności zespołów regionalnych.

Muzyka góralska charakteryzuje się głośnymi okrzykami i przytupami. Tradycje tańców góralskich, wywodzą się w dużej mierze ze zwyczajów pasterzy wołoskich. Dlatego tańce góralskie to przede wszystkim tańce męskie, które mają na celu pokazanie siły i zręczności tancerzy. W trakcie wykonywania tańca, Góral miał za zadanie zaprezentować swoje umiejętności i tym samym zademonstrować swoje zdolności partnerce.

Specyfika tańców góralskich, sprawiła, że rola kobiety w tańcach jest niewielka a czasami jedynie dekoracyjna.

Nazwy tańców góralskich mają również swoje indywidualne nazewnictwo takie jak –  „zbójnicki”, „krzesany”, czy „drobny”. Tańcem wyłącznie męskim jest „zbójnicki”, mający charakter tańca wojennego, zaś różne odmiany „drobnego” i „krzesanego” są tańczone parami. Tradycyjnie taniec był popisem na raz tylko jednej pary, otoczonej kręgiem widzów.

Głównymi tancerzami są mężczyźni, co mocno uwidacznia się w trakcie tańczenia zbójnickiego. Obecnie częściej tańczy kilka par, a do reguły należy wprowadzanie do tańca rytmów niegóralskich – czardasza, polki, nawet walczyka.

Jeśli chodzi o zespoły muzyczne, tradycyjna kapela góralska składała się głównie z czterech grajków którzy korzystają z instrumentów smyczkowych: I skrzypce (prym), czasem w podwójnej obsadzie, grają melodię prowadzącą, II skrzypce (sekund) i basy (rodzaj małej wiolonczeli) akompaniują.

Obecnie w zespołach regionalnych częściej widać składy zwiększone.

Instrumentami solowymi są także gęśle (rodzaj ludowych skrzypiec), dudy, piszczałki i trombity.

Występy zespołów i kapel regionalnych odbywają się w sali Tatrzańskiego Ośrodka Swojszczyzny, w niektórych pensjonatach i domach wczasowych, na festiwalach i koncertach muzyki góralskiej oraz w karczmach regionalnych.

Sztuka Ludowa

Sztuka ludowa w folklorze góralskim jest obecna w wielu obszarach.

W kaletnictwie objawia się m.in. bogato zdobionymi pasami np. bacowskimi lub juhaskimi a także torbami czy kierpcami czyli butami.

W malarstwie, popularne są malowidła na szkle będące elementami sakralnymi znajdujące się w wielu kościołach na terenie Podhala.

W odlewnictwie znajduje się wszelkiego rodzaju biżuteria w tym spinki do góralskich koszul, ciupagi, dzwonki oraz elementy końskiej uprzęży.

Rzeźbiarstwo i wyroby drewniane są kolejnym elementem folkloru góralskiego zawierające takie przedmioty jak; czerpaki, łyżki, łyżki bacowskie,laski, listwy z „gaździkami, solniczki, formy na masło i sery, miniatury kołowrotków, konwie, przęślice a nawet zabawki.

Hafty Góralskie
Hafty Góralskie

Trudno nie zauważyć haftów zarówno na męskich i damskich strojach będących kolejnym elementem folkloru góralskiego. Wyszywane na końcach spodni góralskich, gorsetach oraz spódnicach to tzw. „parzenice”. Haft dziurkowy stosuje się do ozdabiania damskich i męskich rękawów i kołnierzy.

Kuchnia Góralska

Kuchnia góralska opiera się na prostych składnikach takich jak; ziemniaki czyli grule, kapusta kiszona oraz nabiał. Mimo to potrawy mają niepowtarzalny smak, których próżno szukać w innych miejscach. Potrawy takie jak kwaśnica, moskole, placek po zbójnicku czy sery w tym oscypek na stałe wpisały się do folkloru góralskiego.

Folklor Góralski
4.9 (98.52%) 27 votes

CO O TYM SĄDZISZ ?

Please enter your comment!
Please enter your name here